السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
68
تفسير الميزان ( فارسي )
علاوه بر اينكه خداى تعالى خودش در آيه بعد متعرض اين تهمت شده ، و از آن جواب داده و دفع كرده است ، و فرموده : * ( « أَمْ يَقُولُونَ افْتَرى عَلَى اللَّه كَذِباً فَإِنْ يَشَإِ اللَّه يَخْتِمْ عَلى قَلْبِكَ » ) * كه بيانش خواهد آمد - ان شاء اللَّه تعالى . و بر فرض كه ما آيه را از چنين معنايى برگردانيم و به منظور دفع آن تهمت ، معناى ديگرى برايش بكنيم ، اخبار بىشمارى را كه هم از طرق اهل سنت و هم از طرق شيعه در مورد مودت اهل بيت از رسول خدا ( ص ) روايت شده چه كنيم ؟ و اما اينكه گفتهاند : اين تفسير با آيه « وَما تَسْئَلُهُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ » منافات دارد ، جوابش از آنچه گذشت روشن ، و بطلانش واضح گشت ، چون مضمون آيه را اگر با آياتى كه درخواست اجر را نفى مىكند مقايسه كنيم نظير مضمون آيه « قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْه مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى رَبِّه سَبِيلًا » « 1 » مىشود كه در سابق ذكر شد . زمخشرى در كشاف بعد از آن كه همين وجه را اختيار كرده ، مىگويد : حال اگر بپرسى چرا فرمود : * ( « إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى » ) * و نفرمود « الا المودة للقربى » و يا « الا مودة القربى » در پاسخ مىگويم براى اينكه عرب براى مودت ظرفى قائلند ، مثلا مىگويند : لى فى آل فلان مودة من در آل فلان مودتى دارم و نيز مىگويند « ولى فيهم هوى و حب شديد - من در آنان عشق و محبتى شديد دارم » و منظورشان اين است كه افراد فلان قبيله مورد و محل محبت منند . آن گاه مىگويد : متعلق « فى القربى » كلمه « مودت » نيست ، به خلاف اينكه فرموده باشد « الا المودة للقربى » كه در اين صورت متعلق « للقربى » خود كلمه « مودت » است ، و در آيه مورد بحث قهرا « فى القربى » متعلق به چيزى مىشود كه حذف شده ، و تقدير آن « الا المودة الثابتة فى القربى مگر مودتى كه ثابت باشد در قربى » مىباشد « 2 » . * ( « وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَه فِيها حُسْناً إِنَّ اللَّه غَفُورٌ شَكُورٌ » ) * كلمه « اقتراف » به معناى اكتساب است ، و كلمه « حسنه » به معناى آن عملى است كه مورد رضاى خداى سبحان باشد ، و در ازايش ثواب دهد ، و كلمه « حسن » در مورد عمل به معناى سازگار بودن آن با سعادت آدمى ، و با آن هدفى است كه او در نظر دارد ، هم چنان كه « مساءت » و بدى و زشتى عمل ، بر خلاف اين است ، و معناى « زيادتر كردن حسن عمل » اين است كه جهات نقص آن را تكميل كند ، و از اين باب است زيادتر كردن ثواب عمل ،
--> ( 1 ) سوره فرقان ، آيه 57 . ( 2 ) تفسير كشاف ، ج 4 ، ص 220 .